(Doublon - PL) Baltyk - Stella Plage

Instruktorki

Hm. Janina Niedźwiecka

 Janina Niedźwiecka urodziła się pod zaborem rosyjskim 10.XII.1892 r. w Badówce pow. Ostróg na Wołyniu w rodzinie ziemiańskiej, z ojca Stanisława i matki Cecylii z Piaseckich.

Szkołę średnią ukończyła w Kijowie, i trzy lata w Wszechnicy Polskiej w Warszawie.

Wychowana w atmosferze głębokiego patriotyzmu od najwcześniejszych lat poświęciła się pracy społeczno-narodowej.

Od 1914 do1917 r. prowadziła w Kijowie tajną, szkółkę dla dzieci robotnikow w ramach Konspiracyjnego Polskiego Towarzystwa Oświaty Ludowej, a w 1917-1919 r. pracowała w POW (Polskiej Organizacji Walki o Niepodległość), będąc łączniczką licznych tajnych grup polskich rozsianych w okolicach Kijowa.

Za swą działalność została aresztowana i uwięziona w Moskwie. W okresie rewolucji bolszewickiej dwukrotnie stawała przed plutonem egzekucyjnym. Nabrała wówczas hartu ducha, który cechował ją w dalszych etapach życia.

Po odzyskaniu niepodległosci Polski, wymieniona za jeńca rosyjskiego, wyszła na wolność nie zastając już przy życiu ani ojca, ani matki. W styczniu 1920 r. razem z siostrami wyjechała do Warszawy podejmując się pracy społecznej w Kole Polek, przez które zostala przydzielona do Sekcji Propagandy i Oświaty przy Ministerstwie Spraw Wojskowych. Znajomość języków obcych: rosyjskiego, francuskiego i niemieckiego, była pozytywnym uzupełnieniem jej pracy.

W maju 1920 r przydzielona do 2-giej Armii Rydza Śmigłego, wyruszyła na Kijów jako kierowniczka ruchomej (w wagonach) kantyny-świetlicy, pracując w tym dziale do końca wojny z bolszewikami.

Po zakończeniu tej służby, Janina Niedźwiecka wstąpiła w Warszawie na kursy społeczne, które prowadziła prof. Radlińska. Jednocześnie zajmowała się pracą świetlicowo-obozową współpracując z harcerstwem, do którego wstąpiła w 1916 r. w Kijowie, do druzyny Majewskiej, i w latach 1916-1917 brała  udział w obozach  w "Kiń-Grust" pod Kijowem.

W 1922 r. została zaangażowana w Warszawie do pracy w klubach dla starszych dziewcząt robotnic fabrycznych, rnłodzieży szkolnej i urzędniczej. Jako kierowniczka, prowadziła pracę kolejno we wszystkich  działach, a sponsorowała to amerykańska Y.W.C.A.[1]  W organizacji tej, przejętej później przez Stowarzyszenie Młodych Kobiet, Janina Niedźwiecka pracowała nadal w Warszawie i Krakowie.

W kwietniu 1929 r. została powołana przez Wydział Emigracyjny Ministerstwa Pracy I Opieki Społecznej do pracy w Konsulacie Generalnym w Lille we Francji  Na podstawie podpisanej umowy została przydzielona przez Radcę Emigracyjnego w Paryżu   do zorganizowania i prowadzenia opieki wśród ludności polskiej we Francji. Pracę tę prowadziła w Roubaix i okolicach przez siedem i poł roku do 1936 r.

W styczniu 1937 r. podpisała umowę jako pracowniczka Ministerstwa Spraw Zagranicznych, które w 1938 r. nadało Niedźwieckiej Brązowy Medal za długoletnią i sumienną służbę w Konsulacie Generalnym w Lille. Z tego czasu znajduje się w archiwach również podziękowanie Polskiego Centralnego Komitetu Obywatelskiego we Francji  "...za wydatną pomoc w zorganizowaniu przyjęcia Pana Premiera i Naczelnego Wodza Armii Polskiej Generała Władysława Sikorskiego w dniu 10.XII.1939 r w Pólnocnej Francji”.

Harcerską służbę Niedźwiecka rozpoczęła w Kijowie, ale przerwana została przez rewolucję w Rosji i uwięzienie. Po powrocie do Polski włączyła się ponownie do pracy w 1923 r. udziałem w obozie harcerek  w Rybienku nad Bugiem.

Stałą pracę harcerską rozpoczęła po przyjeździe do Francji. Uzupełniła swoje harcerskie wykształcenie wyjeżdzając do Polski na różnego rodzaju kursy metodyczne, przede wszystkim odbywające się w Szkole Instruktorek na Buczu, jak: w 1934 r. kurs dla drużynowych zuchów, w 1936 r. kurs dla drużynowych harcerek, w 1938 r. kurs phm. Tam też 22.IX.1934 r. złożyła przyrzeczenie harcerskie na ręce dr hm Ewy Grodeckiej i stopniowo zdobyła poszczególne stopnie, łącznie z próbą na drużynową zatwierdzoną przez hm E. Grodecką i hm J.Tworkowską. W 1935 r. brała udział w obozie przedzlotowym w Białej Górze jako członkini Komendy i następnie w Zlocie Narodowym w Spale w 1935 r.

Będąc od 7.X.1935 r. Komendantką Harcerek I Okręgu Północnej Francji, prowadziła   coroczne  obozy  dla  zastępowych,  drużynowych  i  drużynowych zuchów.

Ciągłość tej pracy przerwały działania II wojny światowej, w czasie ktorej Niedźwiecka brała udział w ruchu Oporu we Francji. Poza legitymacją POWN (Polskiej Organizacji Walki o Niepodległość) na terenie Francji, Belgii i Holandii, jest również tej Organizacji pisemne poświadczenie z września 1944 r. iż Niedźwiecka Janina od września 1940 r. była szefem grupy sanitarnej prowadzącej kursy dziewcząt, kierowała porozumieniem z centralą w Paryżu zajmując się transportem i kolportarzem materiałów propagandowych, że dom jej był w tym czasie do całkowitej dyspozycji Organizacji.

Za tę działalność Niedźwiecka została udekorowana Krzyżem Resistance.

Po zakończeniu działań wojennych, od 1945r. Niedźwiecka zajeła się ponownie organizowaniem pracy i obozów harcerskich. Nawiązała kontakt z naczelnymi Władzami ZHP poza Krajem w Londynie. Hm Rzplitej Olga Małkowska mianowała Niedźwiecką podharcmistrzynią 22.III.1945 r. Przez Przewodniczącego ZHP poza Krajem dr M. Grażyńskiego w czerwcu 1945 r. została powołana do Naczelnego Komitetu ZHP w Londynie. Harcmistrzynią została mianowana 12.V.l948 r.

Z dniem I.VII.1947 r. Niedźwiecka została Komendantką Chorągwi Harcerek we Francji. W tym też roku zorganizowała akcję letnią I Okręgu Harcerek w nadmorskiej miejscowości Stella-Plage (Pas de Calais). Od dawna poszukując stałego miejsca na obozy i kolonie, potrafiła dla tej akcji zjednać daleko idącą pomoc Mera Stella-Plage p. Sapin. Po paru latach kłopotliwych starań i pracy nad stałym punktem oparcia, został zakupiony kompleks budynków Maison Maternelle przez specjalnie w tym celu utworzony komitet francusko-polski, w którym przewodniczyli: ze strony francuskiej p. de Mountford, a ze strony polskiej dr hm Maria Zdziarska-Zaleska i hm Janina Niedźwiecka.

W dowód uznania rzetelnej pracy z rnłodzieżą, p. Sapin ofiarował Niedźwieckiej kawałek gruntu w niedalekiej odległości od Maison Maternelle. Zbudowany na tym gruncie barak "Domek Harcerek" dhna Janka chętnie oddawałla do dyspozycji harcerek i instruktorek emigracyjnych. Odbywały się tam niemal coroczne międzynarodowe spotkania, kursy, konferencje i zjazdy.

Utworzony stały Ośrodek Harcerek "Bałtyk" w Stella-Plage był zawsze bardzo ożywiony. Już wczesną wiosną zaczynały się przygotowania do potrzeb różnego rodzaju imprez wakacyjnych. Kolonie zuchowe odbywały się przeważnie w dwóch i trzech turnusach. Wymagało to ogromnego wkładu pracy organizacyjnej, gospodarczej i wielu różnych trudności, którym mogła sprostać niezwykła energia, zmysł organizacyjny oraz silny charakter Niedźwiwckiej  w dążeniu do celu jaki sobie postawiła.

Wizytując 16 sierpnia 1949 r. kolonie letnie w Stella-Plage ks. Arcybiskup Gawlina, napisał w swoim notatniku:  "...Wspaniała postawa Komendantki dhny Niedźwieckiej - całkowicie Jej ufam - duch wśród dzieci i rnłodzieży katolicki i polski. Chciałbym aby Jej największe marzenie spełniło się i powstał tu ośrodek polski..."

Z wielkim uznaniem wyraził się o Ośrodku Harcerek w Stella-Plage Przewodniczący ZHP dr M. Grażyński po odwiedzeniu Ośrodka w 1945 r. stwierdzając, iz "Stella jest poważną placówką rzetelnej pracy narodowej".

Niedźwiecka konsekwentnie swoją działalnością do tego dążyła, współpracując z organizacjami niepodłeglościowymi, głównie młodzieżowymi. Brała też czynny udział w Radzie Naczelnej Kongresu Polonii Francuskiej.

W działalności swej Niedźwiecka spotykała się z wielkim uznaniem społeczeństwa rozumiejącego potrzebę tego rodzaju placówki na emigracji, szczególnie we Francji gdzie rnłodzież polskiego pochodzenia, będąca już w trzecim pokoleniu, zatracała związki z mową i kulturą polską. Takiego przedsięwzięcia mogła dokonać tylko tak wielka patriotka, idealistka, jaką była Niedźwiecka. Przy tym ogromnie sumienna w swoich obowiązkach, czego też wymagała od innych, łącząc to z wielkim sercem i urokiem osobistym.

Wszystkie następne lata, z oddaną współpracowniczką, hm Idą Olkusznik, której 3.IX.1967 r. przekazała  pełnioną przez 20 lat  funkcję Komendantki Harcerek we Francji, poświęciła  całkowicie rozwijaniu i ulepszaniu Ośrodka Harcerek w Stella-Plage. Nigdy nie myślała o sobie, o swoich wygodach czy przyjemnościach. Wszystkie lata wypełnione całodzienną pracą spędzała w Stella.

Mimo dawno przekroczonej 80-tki poruszała się po obozie, jak zawsze żwawym krokiem dopóki nie uległa wypadkowi jaki spowodował nieuważny kierowca przejeżdżający obok Maison Maternelle. Złamana noga, mimo 7 operacji i troskliwej opieki, nie dała się wyleczyć przyczyniając się do wielu cierpień i opuszczenia dzieła swego życia.   

Zmarła 15.I.1981 r.

W ostatnich chwilach usilnie prosiła -  "... przecież nie zatracicie Ośrodka w Stella, pamiętajcie o mowie polskiej, pamiętajcie o Polsce bo ona zawsze was będzie potrzebować..."

Ku czci hm Janiny Niedźwieckiej, długoletniej Komendantki Chorągwi i twórczyni Ośrodka Harcerek "Bałtyk" w Stella-Plage, 26 września 1982 r. w Ośrodku została wmurowana tablica pamiątkowa świadcząca o ciągłości Jej dzieła, którym żyła, pracowała, oddając się Służbie harcerskiej bez reszty - Bogu na chwałe, Ojczyźnie i Polonii we Francji na pożytek.

źródła:

dokumenty i osobiste notatki hm Janiny Niedźwieckiej, harc.książeczka służb.

relacje:        hm Idy Olkusznik wieloletniej współpracowniczki hm J. Niedźwieckiej,

hm Elżbiety Andrzejowskiej,

oraz Prezesa Kongresu Polonii Francuskiej p. J. Kudlikowskiego,

karty rejestracyjne G.K.H-rek

wspomnienia w „Węzełku" Nr.66, 1973 r. i Nr.111, 1981 r.

HM Idalia Olkusznik

 Idalia OIkusznik urodziła się 16 kwietnia 1903 r. w miescowości Kozy-Biała w Polsce. Ukończyła średnią  Szkołę Handlową ze znajomością; języka francuskiego i niemieckiego. Zawodowo pracowała jako nauczycielka.

Do ZHP wstąpiła w 1922 r. Przyrzeczenie złożyła w 1924 r. w drużynie Królowej Jadwigi w Krakowie. Biorąc czynny udział w życiu drużyny zdobywała kolejne stopnie młodzieżowe. W 1930 roku wyjechała do Francji do pracy w konsulacie w Lille i prowadzenia bursy dla dziewcząt w Roubaix. Tam zorganizowała  drużynę harcerską. W 1934 r. jako członkini komendy uczestniczyła w obozie drużynowych w Paris-Plage we Francji. W 1935 r. brała udział jako członkini komendy w Jubileuszowym Zlocie ZHP w Spale. W latach 1936 i 1937 jako zastępczyni komendantki prowadziła obozy w Lens we Francji, a w 1938 i 1939 r.  zuchowe kolonie w Normandii i Berck Plage (Pas de Calais).

W okresie wojennym od 1939 do 1945 r. była zastępczynią komendantki I Okręgu Harcerek we Francji i brała czynny udział w konspiracji.

Po zakończeniu działań wojennych, w 1946 r. została komendantką I Okręgu Harcerek. Podharcmistrzynią  mianowana była w 1947 r., a harcmistrzynią. w 1948 r.

Współpracując z Komendantką Chorągwi Harcerek we Francji prowadziła od 1957 roku administrację Ośrodka Harcerek "Bałtyk" w Stella Plage (Pas de Calais), w którym odbywały się coroczne kolonie letnie, często w trzech turnusach. Ponieważ Stella Plege jako miejscowość nadmorska, zaliczana była do strefy leczniczej, urządzały tam swoje kolonie letnie i inne ośrodki, jak też wielokrotnie kolonie z Anglii.

W 1961 r. Ida Olkusznik została zastępczynią Komendantki Chorągwi Harcerek we Francji. Funkcję Komendantki Chorągwi objęła 3.9.1967 r.

Warunki działalności harcerskiej we Francji były trudne. Trzeba było przejść na statut francuski wymagany przez władze od organizacji działających na terenie Francji. Polska rnłodzież przeważnie rodzin robotniczych, materialnie uboga, w czwartym pokoleniu emigrantów nie mówiąca już po polsku, była problemem dodatkowych trudności.

Poza harcerstwem Ida Olkusznik była generalną sekretarką Związku Nauczycielstwa Polskiego we Francji i w Komisji Oświaty wśród starszego społeczeństwa.

W sposobie działania była energiczna, dobra organizatorka, bardzo sumienna, pracowita i obowiązkowa. Całe swe życie poświęciła idei wychowania harcerskiego.

Zmarła 21 września 1988 roku.

źródła:

archiwum G.K.H-rek ZHP pgK

Źródło: INSTRUKTORKI Organizacji Harcerek ZHP poza Krajem po drugiej wojnie światowej, hm Władysława Seweryna Spławska, Główna Kwatera Harcerek, Londyn 2004r.

Hm. Maria Stóżyńska Baj Brożek       

Maria ze Stóżyńskich Bajowa urodziła się 5 grudnia 1914 r. w Rüntke–Niemcy. W dziecięcych    latach cała rodzina przeniosła się do Francji,  gdzie ojciec został górnikiem. Po ukończeniu szkoły podstawowej rodzice wysłali Marynkę na dalszą naukę do Polski. W 1935 r. ukończyła seminarium nauczycielskie w Opocznie Kieleckim  i otrzymała pracę nauczycielki w Belgii.

Do ZHP wstąpiła 6 września 1930 r. do drużyny im. E. Plater w Marianówce Opoczyńskiej Chor. Kieleckiej wzorowo kierowanej przez instruktorkę Szkoły Instruktorek Na Buczu hm Józefinę Łapińska. Od 6.XI.1930 r. była zastępową. Przyrzeczenie złozyła 15.XI.1931 r. Ochotniczką została 15.3.1951 r., pionierką 4.V.1932 r. Będąc drużynową od 19.IX.1932 r. stopień samarytanki zdobyła 21.VII.1934 r. Próbę na drużynową miała przyznaną 19.8.1936 r.

Obóz hufca na Buczu w 1932 r. dał jej bardzo dobre przeszkolenie harcerskie i nadał właściwy kierunek ideowy. Podczas odbywajacej się na Buczu w 1932 r. Międzynarodowej Konferencji Skautek prowadziła sklepik zlotowy. Uczestniczyła w corocznach obozach letnich w Polsce. W 1933 r. na obozie drużyny pełniła funkcję przybocznej. W 1934 r. uczestniczyła w obozie drużynowych na Wileńszczyźnie. W 1935 r. odbyła zimowy kurs drużynowych na Buczu. Na Jubileuszowym Zlocie ZHP w Spale 1935 r. była tłumaczką.

W związku z otrzymaną pracą nauczycieiki w Belgii, od 1.XII.1935 r. do maja 1939 r. była hufcową i referentką zuchów na Belgię. Prowadząc coroczne obozy, w 1936 r. prowadziła obóz Chorągwi Belgijskiej w Eupen i wędrowny w księstwie Luksemburg. W 1937 obóz harcerek z Belgii w Niewport, 1938r.  kurs wodzów zuchowych w Stovelot, a w 1939 r.  kurs wodzów zuchowych w Vielsalmo.

Po  odbyciu  na  Buczu kursu phm w 1938  r.  stopień  podharcmistrzyni  został jej przyznany  rozkazem Szkoły Instruktorek 7.IV.1938 r.

W Belgii poznała i poślubiła nauczyciela Czesława Baja.

Po wybuchu wojny w 1939 r. Bajowa z rodziną przeniosła się do Francji, i ponownie przystąpiła do pracy harcerskiej. Wspólnie z mężem zajmowała  się młodzieżą organizując chór, zespół teatralny i gromady zuchów. Prowadziła  coroczne kolonie i obozy, w pierwszych latach z komendantką Kapellówną, a potem z hm J. Niedźwiecką, na wniosek której została mianowana harcmistrzynią l.V.1950 r. W opinii Komendantki była wzorem instruktorki zawsze gotowej i ofiarnej w pracy harcerskiej.

Od 1971 r. była instruktorką szkoleniową Chorągwi Harcerek we Francji, a w 1981  zastępczynią Komendantki Chorągwi.

Poza pracą zawodową nauczycielki interesowała się filozofią chrześcijańską. Dobrowolnie uczyła języka polskiego w Organizacji Kobiecej i KPH wśród  miejscowych emerytów. W miesiącach wakacyjnych do 1995 r. pomagała w prowadzeniu ośrodka harcerskiego "Bałtyk". Zajmowała się tłumaczeniami, tak potrzebnymi w programie pracy.

Była zawsze  aktywnym członkiem grona instruktorskiego  służąc  przykładem stosowania w życiu codziennym prawa i przyrzeczenia harcerskiego. Mimo  trudnych osobistych przeżyć  była  zawsze  uśmiechnięta,  życzliwa,  wyrozumiała i pomocna w potrzebie. Pięknie śpiewała, szczególnie ulubioną ''Słonce wschodzi tam gdzie Ty", która stała się pieśnią Zlotu Harcerek w Rising Sun w  St.Zj.   Była  przez  wszystkich  ceniona  i  lubiana,   a  przez  młodzież  kochana. Była stale czynna niemal do końca swych dni.

Uroczysty jej pogrzeb z  udziałem  lokalnego  chóru w mroźny dzien I7 grudnia 1997 r. zgromadził wokół najbliszej rodziny liczne harcerstwo i przyjaciól, organizacje ze sztandarami, którym się udzielała, społeczność polską i francuską, pragnących pożegnać i  towarzyszyć w jej ostatniej drodze.

źródła:

archiwum GKH-rek ZHP p.K. w Londynie

wspomnienia hm Fr. Aghamalian-Koniecznej Przewodniczącej ZHP we Francji,

wspomnienia hm E. Andrzejowskiej, "Węzełek" Nr.213, kwiecień 1998

Źródło: INSTRUKTORKI Organizacji Harcerek ZHP poza Krajem po drugiej wojnie światowej, hm Władysława Seweryna Spławska, Główna Kwatera Harcerek, Londyn 2004r.

Wrócić do strony "Nasze Instruktorki"

 Spis treści w e-gazetkach

 Polskie Pachole 56

Suite 01

 http://www.rayonnement-culturel-polonais.fr/info/histo2.pdf