(PL) Janina Niedzwiecka - Commandante des Scoutes Pononaises en France (1945 - 1967)

Hm. Janina Niedźwiecka

Janina Niedźwiecka urodziła się pod zaborem rosyjskim 10.XII.1892 r. w Badówce pow. Ostróg na Wołyniu w rodzinie ziemiańskiej, z ojca Stanisława i matki Cecylii z Piaseckich.

Szkołę średnią ukończyła w Kijowie, i trzy lata w Wszechnicy Polskiej w Warszawie.

Wychowana w atmosferze głębokiego patriotyzmu od najwcześniejszych lat poświęciła się pracy społeczno-narodowej.

Od 1914 do1917 r. prowadziła w Kijowie tajną, szkółkę dla dzieci robotnikow w ramach Konspiracyjnego Polskiego Towarzystwa Oświaty Ludowej, a w 1917-1919 r. pracowała w POW (Polskiej Organizacji Walki o Niepodległość), będąc łączniczką licznych tajnych grup polskich rozsianych w okolicach Kijowa.

Za swą działalność została aresztowana i uwięziona w Moskwie. W okresie rewolucji bolszewickiej dwukrotnie stawała przed plutonem egzekucyjnym. Nabrała wówczas hartu ducha, który cechował ją w dalszych etapach życia.

Po odzyskaniu niepodległosci Polski, wymieniona za jeńca rosyjskiego, wyszła na wolność nie zastając już przy życiu ani ojca, ani matki. W styczniu 1920 r. razem z siostrami wyjechała do Warszawy podejmując się pracy społecznej w Kole Polek, przez które zostala przydzielona do Sekcji Propagandy i Oświaty przy Ministerstwie Spraw Wojskowych. Znajomość języków obcych: rosyjskiego, francuskiego i niemieckiego, była pozytywnym uzupełnieniem jej pracy.

W maju 1920 r przydzielona do 2-giej Armii Rydza Śmigłego, wyruszyła na Kijów jako kierowniczka ruchomej (w wagonach) kantyny-świetlicy, pracując w tym dziale do końca wojny z bolszewikami.

Po zakończeniu tej służby, Janina Niedźwiecka wstąpiła w Warszawie na kursy społeczne, które prowadziła prof. Radlińska. Jednocześnie zajmowała się pracą świetlicowo-obozową współpracując z harcerstwem, do którego wstąpiła w 1916 r. w Kijowie, do druzyny Majewskiej, i w latach 1916-1917 brała  udział w obozach  w "Kiń-Grust" pod Kijowem.

W 1922 r. została zaangażowana w Warszawie do pracy w klubach dla starszych dziewcząt robotnic fabrycznych, rnłodzieży szkolnej i urzędniczej. Jako kierowniczka, prowadziła pracę kolejno we wszystkich  działach, a sponsorowała to amerykańska Y.W.C.A.[1]  W organizacji tej, przejętej później przez Stowarzyszenie Młodych Kobiet, Janina Niedźwiecka pracowała nadal w Warszawie i Krakowie.

W kwietniu 1929 r. została powołana przez Wydział Emigracyjny Ministerstwa Pracy I Opieki Społecznej do pracy w Konsulacie Generalnym w Lille we Francji  Na podstawie podpisanej umowy została przydzielona przez Radcę Emigracyjnego w Paryżu   do zorganizowania i prowadzenia opieki wśród ludności polskiej we Francji. Pracę tę prowadziła w Roubaix i okolicach przez siedem i poł roku do 1936 r.

W styczniu 1937 r. podpisała umowę jako pracowniczka Ministerstwa Spraw Zagranicznych, które w 1938 r. nadało Niedźwieckiej Brązowy Medal za długoletnią i sumienną służbę w Konsulacie Generalnym w Lille. Z tego czasu znajduje się w archiwach również podziękowanie Polskiego Centralnego Komitetu Obywatelskiego we Francji  "...za wydatną pomoc w zorganizowaniu przyjęcia Pana Premiera i Naczelnego Wodza Armii Polskiej Generała Władysława Sikorskiego w dniu 10.XII.1939 r w Pólnocnej Francji”.

Harcerską służbę Niedźwiecka rozpoczęła w Kijowie, ale przerwana została przez rewolucję w Rosji i uwięzienie. Po powrocie do Polski włączyła się ponownie do pracy w 1923 r. udziałem w obozie harcerek  w Rybienku nad Bugiem.

Stałą pracę harcerską rozpoczęła po przyjeździe do Francji. Uzupełniła swoje harcerskie wykształcenie wyjeżdzając do Polski na różnego rodzaju kursy metodyczne, przede wszystkim odbywające się w Szkole Instruktorek na Buczu, jak: w 1934 r. kurs dla drużynowych zuchów, w 1936 r. kurs dla drużynowych harcerek, w 1938 r. kurs phm. Tam też 22.IX.1934 r. złożyła przyrzeczenie harcerskie na ręce dr hm Ewy Grodeckiej i stopniowo zdobyła poszczególne stopnie, łącznie z próbą na drużynową zatwierdzoną przez hm E. Grodecką i hm J.Tworkowską. W 1935 r. brała udział w obozie przedzlotowym w Białej Górze jako członkini Komendy i następnie w Zlocie Narodowym w Spale w 1935 r.

Będąc od 7.X.1935 r. Komendantką Harcerek I Okręgu Północnej Francji, prowadziła   coroczne  obozy  dla  zastępowych,  drużynowych  i  drużynowych zuchów.

Ciągłość tej pracy przerwały działania II wojny światowej, w czasie ktorej Niedźwiecka brała udział w ruchu Oporu we Francji. Poza legitymacją POWN (Polskiej Organizacji Walki o Niepodległość) na terenie Francji, Belgii i Holandii, jest również tej Organizacji pisemne poświadczenie z września 1944 r. iż Niedźwiecka Janina od września 1940 r. była szefem grupy sanitarnej prowadzącej kursy dziewcząt, kierowała porozumieniem z centralą w Paryżu zajmując się transportem i kolportarzem materiałów propagandowych, że dom jej był w tym czasie do całkowitej dyspozycji Organizacji.

Za tę działalność Niedźwiecka została udekorowana Krzyżem Resistance.

Po zakończeniu działań wojennych, od 1945r. Niedźwiecka zajeła się ponownie organizowaniem pracy i obozów harcerskich. Nawiązała kontakt z naczelnymi Władzami ZHP poza Krajem w Londynie. Hm Rzplitej Olga Małkowska mianowała Niedźwiecką podharcmistrzynią 22.III.1945 r. Przez Przewodniczącego ZHP poza Krajem dr M. Grażyńskiego w czerwcu 1945 r. została powołana do Naczelnego Komitetu ZHP w Londynie. Harcmistrzynią została mianowana 12.V.l948 r.

Z dniem I.VII.1947 r. Niedźwiecka została Komendantką Chorągwi Harcerek we Francji. W tym też roku zorganizowała akcję letnią I Okręgu Harcerek w nadmorskiej miejscowości Stella-Plage (Pas de Calais). Od dawna poszukując stałego miejsca na obozy i kolonie, potrafiła dla tej akcji zjednać daleko idącą pomoc Mera Stella-Plage p. Sapin. Po paru latach kłopotliwych starań i pracy nad stałym punktem oparcia, został zakupiony kompleks budynków Maison Maternelle przez specjalnie w tym celu utworzony komitet francusko-polski, w którym przewodniczyli: ze strony francuskiej p. de Mountford, a ze strony polskiej dr hm Maria Zdziarska-Zaleska i hm Janina Niedźwiecka.

W dowód uznania rzetelnej pracy z rnłodzieżą, p. Sapin ofiarował Niedźwieckiej kawałek gruntu w niedalekiej odległości od Maison Maternelle. Zbudowany na tym gruncie barak "Domek Harcerek" dhna Janka chętnie oddawałla do dyspozycji harcerek i instruktorek emigracyjnych. Odbywały się tam niemal coroczne międzynarodowe spotkania, kursy, konferencje i zjazdy.

Utworzony stały Ośrodek Harcerek "Bałtyk" w Stella-Plage był zawsze bardzo ożywiony. Już wczesną wiosną zaczynały się przygotowania do potrzeb różnego rodzaju imprez wakacyjnych. Kolonie zuchowe odbywały się przeważnie w dwóch i trzech turnusach. Wymagało to ogromnego wkładu pracy organizacyjnej, gospodarczej i wielu różnych trudności, którym mogła sprostać niezwykła energia, zmysł organizacyjny oraz silny charakter Niedźwiwckiej  w dążeniu do celu jaki sobie postawiła.

Wizytując 16 sierpnia 1949 r. kolonie letnie w Stella-Plage ks. Arcybiskup Gawlina, napisał w swoim notatniku:  "...Wspaniała postawa Komendantki dhny Niedźwieckiej - całkowicie Jej ufam - duch wśród dzieci i rnłodzieży katolicki i polski. Chciałbym aby Jej największe marzenie spełniło się i powstał tu ośrodek polski..."

Z wielkim uznaniem wyraził się o Ośrodku Harcerek w Stella-Plage Przewodniczący ZHP dr M. Grażyński po odwiedzeniu Ośrodka w 1945 r. stwierdzając, iz "Stella jest poważną placówką rzetelnej pracy narodowej".

Niedźwiecka konsekwentnie swoją działalnością do tego dążyła, współpracując z organizacjami niepodłeglościowymi, głównie młodzieżowymi. Brała też czynny udział w Radzie Naczelnej Kongresu Polonii Francuskiej.

W działalności swej Niedźwiecka spotykała się z wielkim uznaniem społeczeństwa rozumiejącego potrzebę tego rodzaju placówki na emigracji, szczególnie we Francji gdzie rnłodzież polskiego pochodzenia, będąca już w trzecim pokoleniu, zatracała związki z mową i kulturą polską. Takiego przedsięwzięcia mogła dokonać tylko tak wielka patriotka, idealistka, jaką była Niedźwiecka. Przy tym ogromnie sumienna w swoich obowiązkach, czego też wymagała od innych, łącząc to z wielkim sercem i urokiem osobistym.

Wszystkie następne lata, z oddaną współpracowniczką, hm Idą Olkusznik, której 3.IX.1967 r. przekazała  pełnioną przez 20 lat  funkcję Komendantki Harcerek we Francji, poświęciła  całkowicie rozwijaniu i ulepszaniu Ośrodka Harcerek w Stella-Plage. Nigdy nie myślała o sobie, o swoich wygodach czy przyjemnościach. Wszystkie lata wypełnione całodzienną pracą spędzała w Stella.

Mimo dawno przekroczonej 80-tki poruszała się po obozie, jak zawsze żwawym krokiem dopóki nie uległa wypadkowi jaki spowodował nieuważny kierowca przejeżdżający obok Maison Maternelle. Złamana noga, mimo 7 operacji i troskliwej opieki, nie dała się wyleczyć przyczyniając się do wielu cierpień i opuszczenia dzieła swego życia.   

Zmarła 15.I.1981 r.

W ostatnich chwilach usilnie prosiła -  "... przecież nie zatracicie Ośrodka w Stella, pamiętajcie o mowie polskiej, pamiętajcie o Polsce bo ona zawsze was będzie potrzebować..."

Ku czci hm Janiny Niedźwieckiej, długoletniej Komendantki Chorągwi i twórczyni Ośrodka Harcerek "Bałtyk" w Stella-Plage, 26 września 1982 r. w Ośrodku została wmurowana tablica pamiątkowa świadcząca o ciągłości Jej dzieła, którym żyła, pracowała, oddając się Służbie harcerskiej bez reszty - Bogu na chwałe, Ojczyźnie i Polonii we Francji na pożytek.

źródła:

dokumenty i osobiste notatki hm Janiny Niedźwieckiej, harc.książeczka służb.

relacje:        hm Idy Olkusznik wieloletniej współpracowniczki hm J. Niedźwieckiej,

hm Elżbiety Andrzejowskiej,

oraz Prezesa Kongresu Polonii Francuskiej p. J. Kudlikowskiego,

karty rejestracyjne G.K.H-rek

wspomnienia w „Węzełku" Nr.66, 1973 r. i Nr.111, 1981 r.

Źródło: INSTRUKTORKI Organizacji Harcerek ZHP poza Krajem po drugiej wojnie światowej, hm Władysława Seweryna Spławska, Główna Kwatera Harcerek, Londyn 2004r.